Những lễ hội “rước lửa” độc đáo của người Việt

Vào dịp đầu năm mới, người Việt vẫn thường có tục lệ mua muối, mua vàng, hoặc đi xin chữ, xin lộc để rước về nhà lấy may, cầu cho một năm đủ đầy no ấm. Mỗi một vùng quê lại có một tập quán cầu may, xin lộc khác nhau, nhưng tựu chung vẫn là hoạt động tín ngưỡng mang lại sự đoàn kết gắn bó trong gia đình, xã hội, khơi dậy sự hứng khởi cho ngày đầu năm mới. Trong những nét đẹp văn hóa từ tục lệ ngàn xưa của người dân đất Việt, tục “xin lửa” đầu năm đã hóa thành những lễ hội độc đáo mang dấu ấn đặc sắc riêng. Ngọn lửa từ bó hương thơm rước từ chốn tâm linh như: đình, đền, miếu, phủ… trong phút chốc hóa hàng trăm cầu lửa và tỏa ra tứ phía, mang theo ánh lửa rừng rực nối tiếp nhau chạy về các ngả, lan tỏa tới mỗi gia đình người dân đất Việt… Một nét đẹp hiếm thấy.

Tục “xin lửa” độc đáo đêm Giao thừa ở ngôi làng cổ gần 400 năm

Hàng trăm năm nay, tại làng biển Cảnh Dương, xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, vào thời khắc chuyển giao năm mới, người dân đến đình tổ của làng, cung kính rước ngọn lửa về thắp sáng nhà mình để cầu may mắn, bình an, hạnh phúc và nhiều điều tốt đẹp trong năm mới.

Làng Cảnh Dương tính từ thời “khai thiên lập địa” đến nay đã gần 400 năm, một ngôi làng cổ với bề dày truyền thống và nhiều lễ hội văn hóa mà không nơi nào có được. Ngoài những làn điệu hò khoan, hát ru, lễ hội cầu ngư…thì tập tục rước lửa đêm 30 Tết vẫn được gìn giữ hàng trăm năm nay. Những vị bô lão ở đây cũng không nhớ rõ tục rước lửa đêm Giao thừa có từ bao giờ, chỉ biết từ thuở khai canh, ông cha họ đã đốt một đống lửa giữa làng để mọi người đến cung kính lấy về.

Đêm 30 Tết, người dân làng biển Cảnh Dương ai cũng chuẩn bị một bó củi tươm tất trước nhà. Trước sân đình làng, một đống củi lớn được dựng sẵn. Phía trong sân đình, các bậc bô lão của làng đến từ rất sớm, sau khi dâng hương, họ tề tựu một góc rồi cùng nhau uống trà, thưởng ngoạn và kể nhau nghe những giai thoại lập làng. Khuôn mặt ai nấy đều tươi vui, hãnh diện và háo hức chờ đón năm mới.

21 giờ, nhiều người dân trong làng tụ về sân đình, càng về sau mỗi lúc một đông, sân đình kẹt cứng như mùa hội. Từ thanh niên đến cụ già đều có mặt tại đây để chuẩn bị cho lễ rước lửa.

22 giờ, bầu không khí tại sân đình thực sự náo nhiệt, khuôn mặt ai cũng rạng ngời, háo hức chờ đón. Từ trong đình tổ, các bô lão trong làng làm lễ cúng thần linh để cầu may mắn, bình an cho năm mới. Thời khắc ấy, tất cả mọi người đều nghiêm trang thành kính hướng về tổ tiên, ông bà.

Sau khi khấn xong, khoảng 23 giờ, làng cử đại diện là một cụ già đức cao vọng trọng để thắp lửa, người thắp lửa này phải đạt được các yếu tố “kinh tế lưỡng vượng, phu thê thông toàn, con cái đủ cả trai cả gái”. Vị này đại diện cho làng, cầm bó nhang châm vào lư trầm trước bàn thờ tổ. Nhang cháy, cụ già cầm ra sân đình, châm vào đống củi gộc vun sẵn trước sân.

Đúng thời khắc Giao thừa là thời điểm quan trọng nhất của lễ hội, ngọn lửa bốc cao, cháy ngùn ngụt soi tỏ mặt từng người. Lần lượt từng gia đình theo thứ tự tiến đến dùng cây đuốc chuẩn bị sẵn châm vào lấy lửa. Từ đây, từng người rước ngọn lửa thiêng này về nhà mình.

Người dân làng Cảnh Dương quan niệm, đây là ngọn lửa tâm linh, lửa này khi được rước về nhà sẽ dùng để thắp hương, nấu bánh, nấu nước trong đêm Giao thừa, cầu cho một năm mới ấm áp, nhiều may mắn.

Rước lửa thiêng từ đình làng về nhà đã trở thành tài sản tâm linh quý báu của người dân làng biển Cảnh Dương. Ngọn lửa này được gìn giữ suốt 3 ngày Tết. Đây cũng là nét văn hóa độc đáo của người dân ngôi làng biển có lịch sử hình thành gần 400 năm và là một trong bát danh hương của tỉnh Quảng Bình.

 

Lễ hội “rước lửa” về nhà lấy may đầu năm ở Hà Nội

 

“Rước lửa” lấy may của làng An Định, Yên Nghĩa, Hà Đông, Hà Nội.

 

Với quan niệm xin lửa ở đình làng mang về nhà cả năm sẽ gặp may mắn nên người dân làng An Định, Yên Nghĩa, Hà Đông, Hà Nội vẫn duy trì truyền thống này từ nhiều năm qua….Cứ vào 11 tháng Giêng âm lịch, tại làng lại diễn ra lễ hội xin lửa độc đáo đầu năm. Ở đây, người ta cùng nhau lấy lửa, chia sẻ may mắn đầu năm trong những nụ cười tươi.

20 giờ ngày 11 tháng Giêng âm lịch hàng năm, vị cao niên trong làng bắt đầu đánh trống báo hiệu đến giờ tiến hành nghi lễ truyền thống ngàn xưa. Hầu hết dân làng đều tham gia. Họ mang sẵn hương đến hoặc lấy hương trong đình chờ đến giờ châm vào đống lửa giữa sân đình. Đúng 21 giờ, cụ từ vào trong hậu cung của đình lấy lửa ra chuẩn bị tán lộc cho dân làng. Toàn bộ vàng mã người dân dâng lên đình dịp Tết được đem đốt, chia cho dân làng lấy may. Sau khi cụ từ đốt hương, tất cả cùng đổ xô vào châm lửa với mong muốn có lộc đầu năm.

Nét khác biệt của “lấy đỏ” ở đây là ai cũng muốn xin lộc nhưng không hề có chuyện tranh giành như ở nhiều lễ hội khác. Mọi người thường vun lửa cho nhau, người ở trong sẽ đưa lửa cho người ở ngoài để thể hiện tình làng nghĩa xóm. Dân làng quan niệm, ai mang lửa về nhà mình nhanh nhất sẽ được may mắn nhiều, đỏ nhiều. Vì thế, mọi người đều cố gắng lấy bó hương to nhất, giữ ngọn lửa lớn trên đường về tránh bị dập tắt. Sau khi lấy được lửa về, người dân làng dâng lên ban thờ, cầu cho gia đình sức khỏe và gặp nhiều may mắn trong năm. Theo quan niệm xưa, lễ hội này không chỉ mang lại may mắn cho mọi người mà cả năm gia đình đó sẽ thuận buồm xuôi gió.

Lễ hội “rước lửa” ở Phủ Dầy – Nam Định

Rước đuốc là một trong những nghi lễ quan trọng của Lễ hội Phủ Dầy đã diễn ra hàng năm tại nơi này. Phủ Tiên Hương thuộc quần thể Phủ Dầy – nơi xuất phát của đoàn rước đuốc trong buổi tối được trang hoàng lộng lẫy đèn hoa và có rất đông nhân dân, khách thập phương về Lễ Mẫu, đồng thời tham dự nghi lễ rước đuốc độc đáo.

 

Mở đầu nghi lễ rước đuốc, các thanh đồng đạo quan, đồng đền, thủ nhang tay cầm những ngọn nến hình đài sen thành tâm xin ngọn lửa thiêng từ trong cung cấm Phủ Tiên Hương, sau đó rước ra ngoài và tiếp lửa cho hàng trăm ngọn đuốc của các tráng sỹ.

Trước khi đoàn rước xuất phát, Phủ Tiên Hương đã chói sáng bởi các dàn pháo bông đồng loạt khai quang trên mái, giữa và xung quanh hồ bán nguyệt cũng như ở phương du phía trước Phủ.

Dẫn đầu đoàn rước là các đội rồng, lân, sư tử biểu diễn trong nhịp trống phách rộn ràng. Tiếp đó là hình tượng một đầu rồng lớn được thắp sáng rực rỡ. Theo sau là các tráng sỹ gồm cả nam và nữ ở nhiều độ tuổi cùng mặc áo vàng viền đỏ, đầu chít khăn đỏ, thắt lưng buộc chặt, chân quấn xà cạp gọn gàng, tay cầm những ngọn đuốc sáng nối nhau bước đi tượng trưng cho thân rồng. Và cuối cùng là hình tượng đuôi rồng để cả đoàn rước tạo thành một con rồng lửa kéo dài hàng cây số.

Đoàn rước đuốc trong Lễ hội Phủ Dầy xuất phát từ Phủ Tiên Hương, qua Lăng Mẫu, đi vào đường uốn lượn ven núi, qua Chùa Tiên Hương, vòng qua Phủ Công Đồng rồi về lại Phủ Tiên Hương. Hàng trăm ngọn đuốc được rước vòng quanh khu vực đền, phủ, chùa, lăng đã tạo nên hình ảnh độc đáo, ấn tượng, làm cho quần thể Di tích lịch sử – văn hóa Phủ Dầy rực sáng trong niềm hân hoan của tất cả mọi người trực tiếp tham gia cũng như nhân dân và đông đảo du khách về chiêm ngưỡng.

Theo người dân nơi đây, nghi lễ rước đuốc ở lễ hội Phủ Dầy đã có từ lâu, và càng ngày càng được tổ chức quy mô hơn. Ngọn lửa thiêng trong lễ rước đuốc tượng trưng cho ánh sáng niềm tin, đồng thời bày tỏ mong muốn của các đồng đền thủ nhang, dân thôn bản hạt, con nhang đệ tử và du khách thập phương về một cuộc sống tươi sáng, ấm no, hạnh phúc.

Độc đáo lễ hội “lấy lửa” đêm Giao thừa ở làng La Xuyên

Như nhiều làng quê khác ở đồng bằng Bắc Bộ xưa, làng nghề chạm khắc gỗ danh tiếng La Xuyên, thuộc xã Yên Ninh, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũng có đầy đủ các lễ tiết, hội hè trong bốn mùa theo lịch Trăng. Đó là Tết Nguyên Đán, Tết Đoan Ngọ, Tết Rằm tháng Bảy, Tết Trung thu, Tết Cơm mới… Nhưng độc đáo nhất lại là lễ hội “lấy lửa” đêm Giao thừa hàng năm.

Vào dịp Giao thừa, làng La Xuyên còn có tục mọi người kéo nhau ra đình đón năm mới. Mọi người dù giàu hay nghèo đã ra đình gặp nhau đều hồ hởi, hòa giải với nhau những chuyện xích mích trong năm và cầu chúc nhau bước sang năm mới gặp nhiều may mắn.

Khi Giao thừa đến, đêm cuối cùng của năm cũng đã hết, dân làng dự buổi lễ trọng thể tổ chức ngoài trời ngay tại sân đình. Ngay giữa sân đình một đống củi khô được chất lên cao. Chiêng trống nổi lên vang động đêm khuya, pháo nổ liên hồi đón mừng năm mới. Vào chính phút Giao thừa, cụ thượng của làng vào Hậu cung khấn vái, cầu xin thánh thần và tổ nghề phù hộ dân làng an khang, làm ăn thịnh vượng, sau đó xin lửa từ bàn thờ ra châm vào đống củi, lệnh chờ sẵn ngoài sân đình. Kết thúc buổi lễ, mỗi người cầm một bó đuốc đã được chuẩn bị trước để lấy lửa từ đống lửa rực sáng cửa đình đưa về nhà châm đèn, ủ bếp cầu may và xông đất cho chính nhà mình cầu mong mở đầu cho một năm gia đình đầm ấm và làm ăn thịnh vượng.

Thiêng liêng tục truyền lửa đầu năm

Ở huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định vào đêm Giao thừa, sự hứng khởi đón chào năm mới được nhân lên gấp bội vì phong tục xin lửa Thánh ở đây được người dân xem là nghi lễ quan trọng nhất vào dịp đầu năm. Với người làng Hoành Đông huyện Giao Thủy, xin lộc không phải là những hành vi hái lá bẻ cành phản cảm như ở những miền quê khác, mà lộc ở đây là ngọn lửa được lấy ở trong đình làng, trao truyền cho các nam thanh nữ tú của mỗi gia đình, rước về dịp đầu năm mới.

Tục rước lửa Thánh này đã có từ rất lâu và cũng đã từng thăng trầm phai nhạt theo dòng chảy của thời gian và nhịp sống đô thị. Nhưng gần đây phong tục này lại được vun bồi và sống lại đầy hứng khởi mỗi khi Tết đến, Xuân về.

Trước đêm Giao thừa, từ chiều 30 Tết, gia đình nào có con trai lớn cũng đều chuẩn bị một cây đuốc, chẻ củi và xếp thành một chồng gỗ trước cửa nhà mình. Củi có thể là ván cũ trong năm qua, gỗ cũ của nhà kho hay củi của bếp bánh chưng còn sót lại, cả những nong, nia, dần, sàng, rổ rá, đồ đạc bằng tre nứa, gỗ đã cũ hỏng, xếp gọn thành một đống củi lớn, sẵn sàng trước cửa mỗi gia đình. Dường như trong năm, mỗi nhà có gì cũ kỹ cũng muốn chất vào đấy để đốt hết theo tàn lửa đêm 30 – mong cho năm tới được đón vẹn nguyên những điều mới mẻ.

Không khí chuẩn bị rất nhộn nhịp, ai cũng có việc của mình, phụ nữ trong nhà thì dọn dẹp nấu cơm cúng, đàn ông thì lo cho cây đuốc được chỉn chu. Ngày xưa, cây đuốc dùng để rước lửa Thánh được chuẩn bị từ rất sớm, có khi cả tuần lễ, vì nó là những thanh tre khô, những tấm nứa nỏ, được cất riêng tránh cái tháng mưa phùn gió bấc cuối Đông, bó chặt lại với nhau, bện thêm rơm và vải cũ, đủ dài, đủ bén để có thể rước lửa trên con đường gần 1 cây số từ Đình làng về đến nhà mình. Ngọn lửa thiêng ấy được quan niệm, nếu bị tắt giữa đường sẽ thực sự không may mắn. Nhưng bây giờ, những cây đuốc được “công nghiệp hóa” hơn, cán bằng gỗ cứng, có phễu đựng dầu, có ngăn chứa bấc và bán rất rẻ ở chợ quê sau Tết 23 tháng Chạp.

Mỗi chiều 30, chợ Tết quê vẫn nhộn nhịp vì đám thanh niên đi làm ăn xa về lại nô nức đi sắm đuốc để đêm Giao thừa cùng nhau đi rước lửa “Thánh”. Khi thời khắc Giao thừa thiêng liêng sắp đến, từ mỗi gia đình, bóng dáng của các nam thanh nữ tú quần áo chỉnh tề nô nức ùa ra đường, không khí trẩy hội thực sự được bắt đầu. Mâm cúng Giao thừa thấp thoáng le lói trước sân nhà, bên chồng củi cao chất ngất. Từng đoàn người đi trên phố, nói chuyện xôn xao, chào hỏi râm ran, tiếng dặn dò, chúc tụng len lỏi khắp đường làng ngõ xóm.

Việc lấy lửa phải lấy nhanh nhất có thể, sau tiếng chuông đánh điểm sang canh. Những người đi xin lửa cũng không được đến lấy sau thời khắc sang canh đó, vì sự thiêng liêng sẽ không còn, thế nên trước Giao thừa cả tiếng đồng hồ, sân đình đã nhộn nhịp hàng trăm trai đinh. Họ là người của những gia đình ở cuối làng, đường xa, đến trước phòng sự không may khi di chuyển.

Những cây đuốc của người từ xa đến, lúc nào cũng to hơn, nhiều bấc và dầu hơn, chuẩn bị cho chặng đường xuyên làng hun hút. Có gia đình đi cả 3 thế hệ, có gia đình đi hai anh em, có gia đình không có con trai, thì cũng cử con gái lớn trong nhà đi, nhưng vì là phận gái, họ phải ở lại Đình đến cuối lễ, khi các trai đinh đã về hết mới được bước khỏi sân Đình để về nhà. Tập quán này có lẽ xuất phát từ sự an toàn cho “thân gái dặm trường” tránh phải chen chúc trên con đường quê hun hút đêm 30.  Sân Đình đến Giao thừa rộn rã tiếng hỏi thăm của những đứa con xa quê, lâu ngày mới gặp, có những bạn đồng niên cả năm mới có dịp rước lửa để hàn huyên chờ tiếng chuông sang canh.

Ngọn lửa Thánh được ông thủ đình truyền từ mâm cúng Thành Hoàng đêm Giao thừa ra ngoài sân đúng lúc tiếng chuông sang canh vừa điểm. Khoảnh khắc này những trai làng đổ xô vào tim lửa le lói đó với cây đuốc của mình. Những đầu đuốc đầy bấc tẩm dầu như những mũi tên cắm đúng hồng tâm, bừng lên trong khoảnh khắc. Ngọn lửa từ bó hương thơm rước từ đình ra trong phút chốc hóa hàng trăm cầu lửa và tỏa ra tứ phía, những đầu đuốc cứ ùa vào, bùng cháy lại rút ra mang theo ánh lửa rừng rực nối tiếp nhau chạy về các ngả. Cứ thế, đuốc ùa vào, lửa túa ra, chạy vòng quanh sân rồi chia về khắp các con đường trong xóm. Nghi thức diễn ra chóng vánh, khí thế và không chen lấn, chỉ thấy bóng người lao xao rộn rã, ánh điện trong Đình cũng đã phụt tắt, chỉ còn ánh lửa rực rỡ soi chiếu khắp các mặt người.

Giữa đêm hun hút, bóng lửa ùa khắp nơi, theo tiếng chân, theo tiếng gọi nhau í ới, ngọn đuốc bừng sáng náo nức chạy thật nhanh để về thổi bùng lên ngọn lửa ấm trước nhà, thổi bừng lên cả con đường làng tăm tắp.

Ngọn lửa theo chân những nam thanh nữ tú, đi từ Đình về mỗi gia đình, trước khi thắp bừng lên đống củi trước nhà, còn được truyền tay cho người chủ gia đình, là bố, mẹ, ông bà, chạy từ cửa chính, xuyên qua các phòng, vào đến bếp, ra sân sau rồi mới quay ra như để xua đuổi âm u của năm cũ, nhận hơi ấm của vị Thành Hoàng.

Ánh lửa của ngọn đuốc tỏa khắp không gian, lung linh trong mắt trẻ thơ, náo nức trong lòng người lớn, kết chặt tình đoàn kết xóm giềng, bừng lên cả con ngõ. Những đống củi cháy đỏ trong sương, kéo hết các gia đình ra ngoài, họ bắt tay chúc tụng nhau, cùng nhau hỏi thăm dành cho nhau lời tốt đẹp đầu năm mới. Lửa bừng khắp cả con phố, sưởi ấm hết cả ngõ xóm thôn quê, ngọn nửa truyền nhiệt huyết vào mỗi mái nhà, truyền cả hơi ấm trong môi gia đình làng Hoành Đông. Hơi ấm từ lửa, từ mạch nguồn truyền thồng chảy từ bao đời, thổi bừng lên và nóng hổi trong tâm thức mỗi người.

Phong tục đẹp, hơi lửa của truyền thống, quyện với hơi ấm của sức trẻ đẩy lên sự hứng khởi, sự cố gắng và tình người thắm thiết bao đời để hứa hẹn một năm mới đến rực rỡ, ấm ấp và cũng mạnh mẽ như ngọn lửa dân tộc đã không bao giờ tắt tự bao đời…/.

                                                                                      Thành Long

                                                                                               (Tổng hợp)

 

Mùa Thu lỗi hẹn
Thông điệp từ cuộc thi ảnh “Vì cuộc sống bình yên”
Phân hiệu Cảnh sát PCCC: Những năm tháng không quên